Endometrioza to choroba, o której coraz częściej mówi się nie tylko w gabinetach lekarskich, ale także w przestrzeni publicznej. Szacuje się, że dotyczy nawet co dziesiątej kobiety w wieku rozrodczym, a mimo to wciąż pozostaje trudnym do zdiagnozowania schorzeniem. Bóle menstruacyjne, przewlekły ból miednicy, wzdęcia czy problemy z płodnością to objawy, które znacząco obniżają komfort życia pacjentek. Choć podstawą terapii jest leczenie farmakologiczne i chirurgiczne, coraz większe znaczenie zyskuje uzupełnienie go odpowiednią dietą i suplementacją. Witaminy, antyoksydanty oraz składniki o działaniu przeciwzapalnym mogą nie tylko łagodzić objawy endometriozy, ale także wspierać leczenie i zmniejszać rozwój ognisk endometrium poza jamą macicy.
Czym jest endometrioza?
Endometrioza to przewlekła choroba zapalna, zależna od estrogenów, w której błona śluzowa macicy, zawierająca komórki gruczołowe i podścieliska, rozwija się poza jamą macicy. Ogniska endometrium lokalizują się najczęściej w obrębie miednicy mniejszej, m.in. na otrzewnej, jajnikach, jajowodach czy przegrodzie odbytniczo-pęcherzowej, ale mogą pojawiać się także w innych narządach, takich jak jelita, pęcherz moczowy czy nawet płuca.
Patogeneza endometriozy nie jest w pełni poznana. Wskazuje się na udział czynników genetycznych, immunologicznych, środowiskowych oraz przewlekłego stanu zapalnego, a stres oksydacyjny w jamie otrzewnej uważa się za istotny element mechanizmu choroby. Pomimo dostępności nowoczesnych metod leczenia farmakologicznego i chirurgicznego, aż u 20–40% pacjentek terapia okazuje się nieskuteczna, co czyni endometriozę jednym z najtrudniejszych wyzwań ginekologii.
Jakie są objawy endometriozy?
Endometrioza to choroba, która w istotny sposób wpływa na codzienne funkcjonowanie kobiet, obniżając jakość życia i często utrudniając zajście w ciążę. Objawy mogą być różnorodne i zmieniać się wraz z wiekiem czy stopniem zaawansowania choroby, ale niemal zawsze łączą się z bólem i przewlekłym stanem zapalnym.
Najczęściej występującym objawem są bolesne miesiączkowanie, dotykające większości pacjentek. Ból ten może być przewlekły i narastać z czasem, powodując znaczny dyskomfort. Do częstych symptomów należy także ból podczas stosunku oraz przewlekłybólmiednicy mniejszej, który u wielu kobiet utrzymuje się nie tylko podczas cyklu menstruacyjnego, ale również w pozostałych dniach miesiąca. U części pacjentek obserwuje się również przewlekły ból brzucha, obfite krwawienia miesiączkowe czy plamienia przedmiesiączkowe.
Endometrioza jest także jedną z głównych przyczyn problemów z płodnością. Szacuje się, że dotyczy to nawet połowy kobiet chorujących. Zrosty i ogniska endometrium obecne poza jamą macicy mogą zaburzać funkcjonowanie narządów rozrodczych, prowadząc do trudności w zajściu w ciążę.
Wśród innych objawów można wymienić dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak bolesna defekacja, zaparcia czy biegunki, a także objawy ze strony układu moczowego, takie jak ból, częstomocz czy krwiomocz. Choroba nie ogranicza się jednak wyłącznie do ciała, ponieważ przewlekły ból i dolegliwości często prowadzą do anksjozy, obniżonego nastroju czy depresji, które dodatkowo pogarszają komfort życia pacjentek.
Endometrioza, oprócz wpływu na codzienne funkcjonowanie, wiąże się także ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jajnika, co czyni ją chorobą wymagającą kompleksowego podejścia terapeutycznego.
Po więcej wartościowej wiedzy na temat endometriozy wejdź na stronę: endomesin.pl
Czy suplementy diety mogą wspierać leczenie endometriozy?
Suplementy diety mogą stanowić cenne uzupełnienie w leczeniu endometriozy, choć nie zastępują konwencjonalnych metod terapeutycznych, takich jak farmakoterapia czy leczenie chirurgiczne. Ponieważ aż u 20–40% pacjentek klasyczne podejście nie przynosi oczekiwanych efektów, coraz częściej zwraca się uwagę na rolę suplementacji o właściwościach przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych czy immunomodulujących. Na jakie składniki suplementów diety warto zwrócić uwagę?
Witamina D
Witamina D odgrywa istotną rolę w regulacji układu odpornościowego, wpływając na różnicowanie i proliferację komórek oraz modulując reakcje zapalne. Jej niedobór, podobnie jak w przypadku endometriozy, często wiąże się z chorobami o podłożu autoimmunologicznym. Zwiększając produkcję cytokin przeciwzapalnych i obniżając poziom tych o działaniu prozapalnym, witamina D może wspierać organizm w ograniczaniu przewlekłego stanu zapalnego charakterystycznego dla tej choroby.
Badania retrospektywne wskazują, że wyższe spożycie witaminy D koreluje ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju endometriozy, a metaanalizy potwierdzają jej niższe poziomy u kobiet z tym schorzeniem. Więcej o witaminach znajdziesz na stronie jedzwitaminy.pl
N-acetylocysteina
N-acetylocysteina (NAC) to acetylowana forma cysteiny, znana przede wszystkim ze swojego silnego działania antyoksydacyjnego i przeciwzapalnego. Jest prekursorem glutationu, czyli jednego z najważniejszych przeciwutleniaczy w organizmie, dzięki czemu wspiera neutralizację wolnych rodników i ogranicza stres oksydacyjny, który odgrywa istotną rolę w rozwoju endometriozy.
Badania wykazały, że NAC znacząco zmniejsza obszar zmian endometrialnych oraz obniża poziom markerów stanu zapalnego, takich jak TNF-alfa czy COX-2. Wyniki badań klinicznych na ludziach potwierdzają jej korzystne działanie – NAC redukuje rozmiar torbieli endometrioidalnych, zmniejsza stężenie markera CA125 we krwi, ogranicza konieczność stosowania leków przeciwbólowych i poprawia komfort życia pacjentek. Co istotne, NAC może również wspierać płodność kobiet zmagających się z tą chorobą.
Dzięki swoim właściwościom antyproliferacyjnym NAC hamuje migrację i rozwój komórek endometrium poza jamą macicy. Wszystko to sprawia, że ten suplement diety jest coraz częściej rozważany jako element wspomagający leczenie endometriozy, zarówno w redukcji objawów bólowych, jak i w ograniczaniu progresji choroby.
Resweratrol
Resweratrol to naturalna fitoaleksyna, czyli związek roślinny pełniący funkcje ochronne, znany ze swojego działania przeciwzapalnego, przeciwutleniającego i antyangiogennego. W kontekście endometriozy jego znaczenie wiąże się przede wszystkim z hamowaniem procesów sprzyjających rozwojowi ognisk choroby.
Badania wykazały, że resweratrol może indukować apoptozę komórek endometrioidalnych, ograniczać proliferację, zmniejszać poziom metaloproteinaz oraz czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego. Dzięki temu działa ochronnie, redukując mikrokrążenie sprzyjające powstawaniu nowych naczyń i rozrostowi zmian. Suplementacja resweratrolem może zatem wspierać leczenie endometriozy, przyczyniając się do zmniejszenia objętości ognisk i łagodzenia przewlekłego bólu brzucha.
Witamina E
Witamina E jest silnym antyoksydantem, który chroni komórki przed stresem oksydacyjnym i hamuje peroksydację lipidów. Jej rola w endometriozie wiąże się przede wszystkim z ograniczaniem procesów zapalnych i ochroną tkanek przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki.
Badania wykazały, że kobiety z endometriozą mają niższe poziomy witaminy E oraz glutationu, co koreluje z ciężkością przebiegu choroby. Co więcej, suplementacja witaminą E w połączeniu z witaminą C przynosiła zauważalne korzyści – zmniejszała przewlekły ból miednicy, bolesne miesiączkowanie, ból podczas stosunku oraz obniżała poziom markerów zapalnych w płynie otrzewnowym.
Dzięki tym właściwościom witamina E może stanowić wartościowe uzupełnienie leczenia endometriozy, szczególnie u pacjentek z cięższym przebiegiem choroby i współistniejącą niepłodnością. Jej suplementacja wspiera zarówno redukcję objawów bólowych, jak i poprawę ogólnego komfortu życia kobiet zmagających się z tym schorzeniem.
Witaminy z grupy B
Witaminy z grupy B, a w szczególności B6 i B12, mają duże znaczenie dla prawidłowej pracy układu nerwowego. Witamina B6 odgrywa dodatkowo ważną rolę w gospodarce hormonalnej, dzięki czemu może wspierać łagodzenie objawów związanych z endometriozą. Uczestniczy ona w metabolizmie estrogenów, co ma szczególne znaczenie dla równowagi hormonalnej u kobiet cierpiących na to schorzenie. Regularna suplementacja witaminami z tej grupy sprzyja także redukcji bólu oraz poprawie kondycji psychicznej, co jest niezwykle istotne w przypadku przewlekłych dolegliwości bólowych.
DHA
Kwas dokozaheksaenowy (DHA), należący do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, odgrywa ważną rolę w łagodzeniu procesów zapalnych związanych z endometriozą. Jego działanie polega między innymi na konkurowaniu z kwasem arachidonowym, którego metabolity nasilają ból miednicy i stan zapalny. Prostaglandyny powstające z DHA i innych kwasów omega-3 mają znacznie słabsze właściwości prozapalne, co przekłada się na złagodzenie objawów bólowych.
Kwasy omega-3, w tym DHA, wykazują również działanie antyproliferacyjne, antyangiogenne i antyapoptotyczne, wpływając na rozwój i przeżywalność komórek endometrialnych. Badania wskazują, że odpowiedni stosunek omega-3 do omega-6 znacząco ogranicza żywotność komórek endometrium, a eksperymenty na zwierzętach potwierdzają redukcję wielkości zmian oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych po suplementacji olejami rybnymi.
Dowody kliniczne także są obiecujące, ponieważ suplementacja DHA, poprawiała wyniki w skali oceny bólu (VAS), a u młodych pacjentek z endometriozą nawet o połowę zmniejszała jego natężenie. Co więcej, obserwacje epidemiologiczne wskazują, że dieta bogata w kwasy omega-3 obniża ryzyko rozwoju endometriozy o ponad 20%.
Endometrioza a suplementacja – podsumowanie
Endometrioza to choroba przewlekła, która w znacznym stopniu wpływa na codzienne życie i zdrowie kobiet w wieku rozrodczym. Choć jej leczenie opiera się przede wszystkim na farmakoterapii i chirurgii, coraz większą rolę odgrywa podejście uzupełniające, obejmujące odpowiednią dietę i suplementację. Składniki takie jak witamina D, witamina E, witaminy z grupy B, N-acetylocysteina, resweratrol czy kwasy omega-3 wykazują właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i regulujące gospodarkę hormonalną, co czyni je wartościowym wsparciem w redukcji objawów bólowych oraz ograniczaniu rozwoju ognisk endometrium poza jamą macicy. To właśnie połączenie klasycznej terapii z działaniami wspierającymi, takimi jak dieta przeciwzapalna i suplementacja, daje największą szansę na złagodzenie dolegliwości i lepsze funkcjonowanie kobiet dotkniętych tą chorobą.
Bibliografia:
- Bahat, P.Y., Ayhan, I., Ozdemir, E.U., Inceboz, Ü. i Oral, E. (2021). Dietary supplements for treatment of endometriosis: A review. Acta Biomed, 93(1), e2022159. DOI: 10.23750/abm.v93i1.11237.
- Woźniak, P., Ziółkowski, P., Stetkiewicz, T., Pięta-Dolińska, A. i Oszukowski, P. (2012). Leczenie uzupełniające w endometriozie. Przegląd Menopauzalny, 5, 396–403. DOI: 10.5114/pm.2012.31466.
- Karakoç, E. (2023). N-acetyl cysteine decreases migratory capacity and increases endoplasmic reticulum stress in endometriotic cells with time and dose-dependent use, Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 80(4), 445–454. DOI: 10.5505/TurkHijyen.2023.81073.
- Anastasi, E., Scaramuzzino, S., Viscardi, M.F., Viggiani, V., Piccioni, M.G., Cacciamani, L., Merlino, L., Angeloni, A., Muzii, L. i Porpora, M.G. (2023). Efficacy of N-Acetylcysteine on Endometriosis-Related Pain, Size Reduction of Ovarian Endometriomas, and Fertility Outcomes. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(6), 4686. DOI: 10.3390/ijerph20064686.
- Dull, A.-M., Moga, M.A., Dimienescu, O.G., Sechel, G., Burtea, V. i Anastasiu, C.V. (2019). Therapeutic Approaches of Resveratrol on Endometriosis via Anti-Inflammatory and Anti-Angiogenic Pathways. Molecules, 24(4), 667. DOI: 10.3390/molecules24040667.
- Santanam, N., Kavtaradze, N., Murphy, A., Dominguez, C. i Parthasarathy, S. (2013). Antioxidant Supplementation Reduces Endometriosis Related Pelvic Pain in Humans. Translational Research, 161(3), 189–195. DOI: 10.1016/j.trsl.2012.05.001.
